Als een oudere valt en op de vloer belandt, is het eerste wat je kunt doen: rustig blijven en de situatie goed inschatten voordat je iets doet. Hulp bij vallen bij ouderen vraagt om een vaste aanpak, omdat overhaast handelen letsel kan verergeren. Hieronder lees je stap voor stap wat je doet, wanneer je professionele hulp inschakelt en hoe je iemand veilig helpt opstaan.
Wat doe je direct na een val?
Beweeg de gevallen persoon niet meteen. Vraag rustig hoe het gaat en of er pijn is, vooral in de nek, rug of heupen. Als iemand aangeeft hevige pijn te hebben, duizelig is, of als je een vreemde stand van een been of arm ziet, bel dan direct 112. Verplaatsen kan in dat geval meer schade aanrichten dan wachten.
Is de persoon bij bewustzijn en lijkt er geen ernstig letsel? Leg dan een kussen of opgerolde jas onder het hoofd en dek iemand toe met een jas of deken. Vallen op koude tegelvloeren kan snel leiden tot onderkoeling, ook binnen. Blijf er rustig naast zitten en laat de persoon even bijkomen. Paniek werkt averechts.
Hoe help je een oudere veilig opstaan na een val?
Sta niet meteen op uit een stoel of van de vloer, geldt ook voor de gevallen persoon zelf. Laat hem of haar eerst rustig op adem komen. De juiste volgorde om iemand te helpen opstaan ziet er zo uit:
- Zet een stevige stoel of kruk naast de persoon op de vloer.
- Laat de persoon op één zij rollen, naar de sterkste kant.
- Laat hem of haar op handen en knieën komen, langzaam en zonder rukbewegingen.
- Laat de persoon met beide handen de stoelzitting pakken en één knie optrekken.
- Help daarna voorzichtig omhoog terwijl de persoon zelf duwt, zodat hij of zij op de stoel terechtkomt.
Til nooit zelf de volledige last. Dat is gevaarlijk voor zowel jou als de gevallen persoon. Als iemand te zwaar is om veilig te helpen of als je zelf een rugprobleem hebt, bel dan de huisarts, thuiszorg of noodnummer. In steeds meer gemeenten kunnen thuiszorgmedewerkers of brandweer worden ingeschakeld voor het veilig oprichten van een gevallen persoon, ook als er geen sprake is van ernstig letsel.
Wanneer schakel je professionele hulp in bij vallen ouderen?
Bel altijd 112 bij de volgende situaties:
- De persoon is bewusteloos of reageert niet goed.
- Er is hevige pijn in heup, rug of nek.
- Een been of arm staat in een vreemde hoek.
- Iemand heeft het hoofd gestoten en raakt verward of misselijk.
- Er is een wond met veel bloedverlies.
Bel de huisarts of thuiszorg als de val minder ernstig lijkt, maar de persoon toch pijnklachten heeft of erg geschrokken is. Een val kan ook een onderliggend probleem signaleren, zoals een te lage bloeddruk, een infectie of een bijwerking van medicijnen. Laat dat altijd nakijken, ook als iemand zegt dat het wel meevalt.
Wat als een oudere lang op de vloer heeft gelegen?
Als iemand al langere tijd op de grond ligt, spreken we van een “lang liggen na val”. Dit kan leiden tot onderkoeling, doorligplekken en ernstige spierschade (rabdomyolyse). In dat geval altijd 112 bellen, ook als de persoon aangeeft geen pijn te hebben. Langdurig op de vloer liggen is een medische situatie, ook zonder zichtbaar letsel.
Om te voorkomen dat iemand lang onopgemerkt op de grond ligt, bestaan persoonlijke alarmsystemen, zoals een alarmknop om de nek of pols. Als iemand op de knop drukt, wordt er automatisch contact opgenomen met een meldkamer of een mantelzorger. Dit is een van de meest concrete en bewezen manieren om de gevolgen van een val te beperken.
Hulp bij vallen ouderen regelen via thuiszorg of gemeente
Heb je als mantelzorger regelmatig te maken met iemand die valt, of is er een reëel risico? Dan kun je via de gemeente of het wijkteam een valrisicobeoordeling aanvragen. Een ergotherapeut of fysiotherapeut kan in huis komen om de omgeving te beoordelen en gerichte adviezen te geven, zoals het plaatsen van handgrepen, het weghalen van drempelrandjes of het aanpassen van schoeisel.
Thuiszorgorganisaties kunnen ook training geven aan mantelzorgers over hoe je iemand veilig helpt opstaan, zodat je dit in een echte situatie goed en veilig kunt doen. Dit is geen overbodige luxe: verkeerd tillen is één van de meest voorkomende oorzaken van nieuwe blessures, zowel bij de gevallen persoon als bij de helper.
Bij twijfel over de veiligheid thuis, of als iemand meerdere keren per jaar valt, is een gesprek met de huisarts altijd de juiste eerste stap. Vallen is nooit normaal, ook niet op hogere leeftijd, en er is bijna altijd iets aan te doen of te verbeteren.
