Vrijwel alle grote Nederlandse partijen hebben zorg, welzijn of onderwijs hoog op de agenda staan, maar de accenten verschillen sterk. Partijen als GroenLinks/PvdA, SP en D66 staan traditioneel bekend als uitgesproken pleitbezorgers van publieke zorg en onderwijs. Tegelijk hebben ook PVV, NSC, CDA en VVD duidelijke standpunten over welke politieke partijen zijn gericht op zorg, welzijn of onderwijs, al kiezen zij soms voor andere oplossingen.
Linkse partijen: meer overheid, meer investering
GroenLinks/PvdA wil fors investeren in de publieke sector. Voor de zorg betekent dat: minder marktwerking, meer vaste contracten voor zorgpersoneel en hogere lonen in de thuiszorg en verpleging. In het onderwijs pleiten zij voor kleinere klassen, hogere salarissen voor leraren en afschaffing van de eigen bijdrage in de kinderopvang.
De SP gaat nog een stap verder. Deze partij wil zorg volledig uit de markt halen. Zorgverzekeraars moeten verdwijnen en er moet één publiek zorgfonds komen. Ook in het onderwijs kiest de SP voor meer publiek geld en minder invloed van private partijen.
D66: investeren én hervormen
D66 combineert investeren met hervormen. De partij wil meer geld voor onderwijs en zorg, maar ook slimmer organiseren. In de zorg pleit D66 voor meer ruimte voor zorgprofessionals en minder administratie. In het onderwijs richt D66 zich op gelijke kansen: elk kind moet ongeacht achtergrond goed onderwijs kunnen volgen. Ook het welzijn van jongeren, waaronder mentale gezondheid, heeft bij D66 een duidelijke plek in het programma.
CDA en NSC: zorg met een sociaal gezicht
Het CDA staat voor een zorgvisie waarbij zinnige zorg centraal staat. Dat betekent: behandelingen die echt werken en meerwaarde hebben voor de patiënt. Zorgaanbieders moeten gericht zijn op kwaliteit, niet op omzet. Het CDA hecht ook veel waarde aan mantelzorg en de rol van de gemeenschap rondom kwetsbare mensen.
NSC, de partij van Pieter Omtzigt, zet in op herstel van vertrouwen in de overheid. Dat vertaalt zich in de zorg naar betere ondersteuning voor mensen die tussen wal en schip vallen, betere toegang tot huisartsenzorg en aandacht voor de werkdruk in de zorgsector. Ook in het onderwijs wil NSC investeren in kansengelijkheid.
PVV en VVD: zorg betaalbaar houden
De PVV richt zich sterk op de ouderenzorg. De partij wil meer geld voor verpleeghuizen en betere omstandigheden voor bewoners en personeel. Tegelijk wil de PVV de eigen bijdrage voor zorg verlagen. In het onderwijs is de PVV minder uitgesproken, maar de partij verzet zich wel tegen bezuinigingen op basisonderwijs.
De VVD benadert zorg vanuit betaalbaarheid en eigen verantwoordelijkheid. De partij wil de zorg toegankelijk houden voor iedereen, maar ziet ook een rol voor de markt en voor eigen keuzes van mensen. In het onderwijs staat de VVD voor een sterke nadruk op taal en rekenen in het basisonderwijs en meer ruimte voor scholen om eigen keuzes te maken.
BBB en andere partijen
BBB, de BoerBurgerBeweging, richt zich naast landbouw ook op de zorg in de regio. Kleine ziekenhuizen en huisartsenpraktijken op het platteland moeten volgens BBB behouden blijven. De partij wijst op de ongelijkheid tussen stad en platteland als het gaat om toegang tot zorg en onderwijs.
Welke partij past bij jou op het gebied van zorg of onderwijs?
Wil je weten welke partij het beste aansluit bij jouw standpunten over zorg, welzijn of onderwijs? Dan helpt een stemwijzer je op weg. De KNMG heeft voor de verkiezingen van 2025 een speciale verkiezingswijzer gemaakt voor zorgprofessionals. Daarmee kun je snel zien bij welke partij jouw visie op zorg het meeste aansluit. Maar ook de gewone stemwijzer of kieskompas geeft een goed beeld.
Kijk bij het vergelijken van partijen in ieder geval naar deze punten:
- Wil de partij meer of minder marktwerking in de zorg?
- Hoeveel geld wil de partij extra investeren in onderwijs?
- Wat zegt de partij over de werkdruk van zorg- en onderwijspersoneel?
- Hoe staat de partij tegenover mantelzorg en informele ondersteuning?
- Wat is het standpunt over eigen bijdragen in zorg of kinderopvang?
- Is er aandacht voor mentale gezondheid en welzijn van jongeren?
Het loont om niet alleen te kijken naar losse standpunten, maar naar het grotere verhaal achter een partijprogramma. Hoe denkt een partij over de rol van de overheid? Wie is verantwoordelijk: de burger zelf, de gemeente of de nationale politiek? Die keuze bepaalt uiteindelijk hoeveel zorg, welzijn en onderwijs publiek georganiseerd worden.
Veelgestelde vragen
Welke partijen zijn het meest uitgesproken over zorg?
GroenLinks/PvdA, SP, D66 en PVV zijn partijen die zorg hoog op de agenda hebben en daar uitgebreide plannen over hebben. Zij verschillen sterk van aanpak: links wil meer publieke zorg, de PVV richt zich met name op ouderenzorg, en D66 combineert investeren met hervormen.
Welke partij zet het meest in op onderwijs?
GroenLinks/PvdA, D66 en SP pleiten al jaren voor hogere investeringen in het onderwijs, kleinere klassen en betere salarissen voor leraren. D66 legt daarbij extra nadruk op gelijke kansen voor alle kinderen.
Is er een partij die zich richt op welzijn van jongeren?
Welzijn van jongeren, en dan met name mentale gezondheid, is een thema dat D66 en GroenLinks/PvdA nadrukkelijk benoemen. Zij willen meer aandacht en middelen voor jeugdzorg en psychische ondersteuning op scholen.
Wat is het verschil tussen zorg en welzijn in politieke programma’s?
In politieke programma’s gaat zorg vaak over medische behandeling, verpleging en de zorgverzekering. Welzijn heeft een bredere betekenis: het gaat over meedoen in de samenleving, eenzaamheid bestrijden, mentale gezondheid en ondersteuning in de buurt. Gemeenten spelen bij welzijn een grotere rol dan bij formele zorg.
Hoe kan ik zien welke partij het beste bij mijn standpunten over zorg past?
De KNMG heeft een verkiezingswijzer gemaakt speciaal over zorgstandpunten. Daarnaast geven de algemene stemwijzer en het kieskompas een goed overzicht. Vergelijk partijen op thema’s als marktwerking, eigen bijdragen en investeringen in personeel.
