Gezondheid gaat over veel meer dan alleen een gezond lichaam. Veel mensen denken bij het woord al snel aan ziektes, doktersbezoeken en medicijnen. Maar er is een bredere manier om naar je eigen welzijn te kijken. Die manier helpt je om te begrijpen wat jij nodig hebt om je goed te voelen, ook als je met een chronische aandoening leeft of niet altijd fit bent. Het gaat om jouw vermogen om met de uitdagingen van het leven om te gaan.
Zes dimensies die samen jouw welzijn bepalen
Het Institute for Positive Health beschrijft een benadering waarbij welzijn wordt opgedeeld in zes dimensies. Die dimensies zijn: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen in de samenleving en dagelijks functioneren. Samen geven ze een volledig beeld van hoe iemand zich voelt en wat iemand nodig heeft. Stel dat iemand lichamelijk ziek is, maar veel sociale contacten heeft en zich zinvol voelt, dan kan diezelfde persoon toch een hoge mate van welzijn ervaren. Dit laat zien dat lichamelijke klachten niet automatisch betekenen dat iemand zich slecht voelt. Het zijn alle zes de gebieden samen die het verschil maken.
De rol van veerkracht bij een goede conditie
Veerkracht is het vermogen om je aan te passen als het leven moeilijk wordt. Dat kan na een ziekte zijn, maar ook na een verlies, een stressvolle periode op het werk of een grote verandering thuis. Mensen met veel veerkracht herstellen sneller en vinden makkelijker hun evenwicht terug. Die veerkracht is gedeeltelijk aangeboren, maar ook te trainen. Regelmatig bewegen, voldoende slapen, sociale contacten onderhouden en ontspanning inbouwen helpen daarbij. Het zijn kleine gewoontes die samen een groot verschil maken voor hoe jij je dag tot dag voelt.
Mentale fitheid verdient net zoveel aandacht als lichamelijke fitheid
Lange tijd lag de nadruk in de zorg bijna volledig op het lichaam. Pijn, koorts of een gebroken bot zijn zichtbaar en meetbaar. Gevoelens van somberheid, eenzaamheid of zinloosheid zijn dat veel minder. Toch weet onderzoek inmiddels duidelijk te maken dat mentale klachten even zwaar kunnen wegen als lichamelijke. Stress die lang aanhoudt, heeft bijvoorbeeld meetbare effecten op het immuunsysteem en het hart. Geestelijk welbevinden en fysieke conditie zijn dus geen aparte werelden, ze beïnvloeden elkaar voortdurend. Wie goed voor zijn hoofd zorgt, doet tegelijkertijd iets goeds voor zijn lichaam.
Wat jij zelf kunt doen om je beter te voelen
Veel mensen wachten tot een arts vertelt wat er mis is. Maar je kunt ook zelf stappen zetten om je fitter en evenwichtiger te voelen, zonder dat daar een diagnose voor nodig is. Beginnen met kleine veranderingen werkt beter dan grote plannen maken die je niet volhoudt. Een kwartier per dag naar buiten gaan, minder lang op een scherm kijken voor het slapengaan, of een gesprek voeren met iemand die je vertrouwt, dat zijn allemaal dingen die bijdragen aan je algehele conditie. Wat werkt verschilt per persoon. Daarom is het zinvol om te kijken naar wat jij prettig vindt en wat bij jouw leven past, in plaats van een standaard lijstje te volgen.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen positieve gezondheid en gewone gezondheid?
Gewone gezondheid wordt vaak gezien als de afwezigheid van ziekte. Positieve gezondheid kijkt verder dan dat. Het gaat om hoe goed jij in staat bent om met de uitdagingen van het leven om te gaan, op zes verschillende gebieden tegelijk: lichaam, geest, zingeving, kwaliteit van leven, sociale contacten en dagelijks functioneren.
Kan iemand met een chronische ziekte toch een goed welzijn hebben?
Ja, dat is zeker mogelijk. Iemand met een chronische aandoening kan op andere gebieden, zoals sociale verbondenheid of zingeving, sterk scoren. Dat zorgt ervoor dat de algehele beleving van welzijn positief kan zijn, ook als het lichaam niet optimaal werkt.
Hoeveel slaap heb je nodig voor een goede conditie?
De meeste volwassenen hebben tussen de zeven en negen uur slaap per nacht nodig om goed te functioneren. Kinderen en tieners hebben meer slaap nodig. Te weinig slapen heeft gevolgen voor je concentratie, stemming, weerstand en hart. Goede slaap is daarom een van de belangrijkste pijlers van een gezonde leefstijl.
Wat heeft bewegen te maken met je geestelijk welzijn?
Bewegen heeft een direct effect op hoe je je voelt. Tijdens lichamelijke activiteit maakt je lichaam stoffen aan die je stemming verbeteren, zoals endorfine en serotonine. Regelmatig bewegen vermindert ook gevoelens van angst en somberheid. Je hoeft daar geen topsporter voor te zijn. Een dagelijkse wandeling van twintig minuten heeft al een meetbaar effect op je mentale fitheid.
